Wat doe je als je veel wilt zeggen, maar toch beknopt wilt zijn? Je zoekt een formulering waarbij je zo min mogelijk woorden gebruikt. Lekker kort en bondig, want de lezer heeft weinig tijd.
Zo denken veel schrijvers: korte tekst is goede tekst. Toch is het nodig om dat te nuanceren. Er schuilt namelijk een gevaar in korte teksten. In je drang om zo kort mogelijk te zijn, sluipen containerbegrippen de tekst binnen.
Wat is een containerbegrip? Van Dale zegt: “een begrip zonder scherp afgebakende betekenis waaraan de taalgebruiker zelf nader invulling kan geven en dat op veel verschillende toestanden, gebeurtenissen of zaken wordt toegepast.”
Een woord als ‘ding’ is misschien wel het het meest gebruikte containerbegrip. Het laat de lezer (of luisteraar) volledig de ruimte om te bedenken wat dat dan precies is. In die zin is het woord ‘containerbegrip’ trouwens ook een containerbegrip.
Wat bestempelen mensen zelf als containerbegrip? Even googlen op het woord ‘containerbegrip’ leverde de volgende resultaten op: ‘dialoog’, ‘klantgerichtheid’, ‘crossmedia’, ‘competentie’. Voor de duidelijkheid: het gaat hier om teksten waarin de schrijvers deze woorden containerbegrippen noemden.
Misschien denk je: wat is nou precies het probleem? Het probleem is dat containerbegrippen algemeen zijn en abstract. Ze laten veel ruimte voor de beoordeling van de lezer. Dat lijkt een voordeel. Maar je maakt het je lezer moeilijk. Hij moet namelijk gaan nadenken over wat jij (misschien wel) hebt bedoeld. En dat kost tijd.
Je maakt je tekst dus juist vaag door algemene woorden te gebruiken. Dus wel lekker kort en bondig, maar niet helder!
Een voorbeeld. Op een website vond ik de onderstaande zin:
“Door te leren reflecteren, houd je zelfstandig je eigen ontwikkeling in relatie tot je werk op gang.”
Theo en Thea zouden zeggen “waar gaat tut eigenlijk over?” Deze zin is echt niet extreem lang te noemen met 17 woorden. Maar weet jij wat de schrijver precies bedoelt?
De woorden ‘reflecteren’ en ‘ontwikkeling’ zijn veelomvattende, abstracte begrippen. En het woord ‘zelfstandig’ maakt het niet gemakkelijker om deze zin te begrijpen.
Hoe maak je abstracte begrippen toegankelijk? Door ze concreet te maken. Het enige dat je daarvoor nodig hebt, zijn woorden. Een beetje meer woorden dan het ene begrip. Leg uit wat je bedoelt, vertel een verhaal. Mij helpt het om de vraag te beantwoorden: ‘hoe ziet het er uit?’
De voorbeeldzin die je hierboven las, zou je dan ook als volgt kunnen formuleren:
“Je kunt je ontwikkelen in je werk als je af en toe eens stilstaat en nadenkt over hoe jij omgaat met bepaalde zaken. Bijvoorbeeld over hoe jij communiceert met je collega’s, of hoe je een vergadering voorbereidt.”
Ik ga hier volledig uit van wat ik denk dat er met de zin wordt bedoeld… Maar dat begrijp je vast wel.
Dit artikel is overigens geen pleidooi voor lange teksten. Maak een tekst echter zo kort mogelijk. Zolang het maar duidelijk is wat je wilt zeggen. En bedenk dat je daarvoor soms meer woorden nodig hebt dan je in eerste instantie denkt.
© Suzanne Meijles, ProTaal
Hoi Suzanne,
Een helder verhaal. Het is een kunst om je boodschap zo over te brengen dat die niet misverstaan kan worden. Ik kan me voorstellen dat je door een beeld neer te zetten, “een verhaaltje te vertellen”, voorkomt dat je lezer niet weet waar zij aan moet denken als ze je tekst leest. Jouw artikel voor mij een mooi voorproefje op jouw vervolgtraining artikelen schrijven van komende donderdag. Tot dan en groetjes, Marlène.